| | قاسم حاجی حاجی -
جوش ها
تمامی اتصالات در این ساختمان اعم از اتصالات ستون به پی و اتصالات تیر به ستون و باد بندها همگی بوسیله جوش صورت گرفته است. بنابراین داشتن و اجرا کردن جوشی که به خوبی اجرا شده باشد لازم و ضروری است جوش خوب جوشی است که علاوه بر برآورده کردن اتصال کافی میان اعضا و داشتن مقاومت کافی در مقابل برش و تنشهای وارده ، از لحاظ ظاهری نیز قابل قبول باشد یعنی اینکه در آن تخلخل وجود نداشته باشد. تخلخل در جوش در صورت ایجاد حفره های خالی یا محبوس شدن گاز ها در فلز جوش هنگام سرد شدن آن اتفاق می افتد.
در کل باید موقع جوشکاری به نکات زیر توجه کرد :
الف : الکتردهای جوشکاری چه از نوع فولاد نرم و چه از نوع فولاد سخت باید عاری از عیوب ظاهری باشند به نوعی که پوشش آنها نباید به علت رطوبت و یا ضربه لطمه دیده باشد .در این جا از الکترود نمره 4 استفاده شده است. سیم جوشکاری نیز باید دارای سطحی عاری از روغن و زنگ زدگی باشد . از نوع فولاد سیم نیز باید اطمینان حاصل کرد .
گدازآور جوشکاری که باید خاصیت قلیایی داشته باشد متناسب با شرایط مکانیکی و فشاری که به آن وارد می شود انتخاب می گردد و حین جوشکاری رطوبت آن نباید از 1/0 درصد تجاوز کند ، در هر صورت کلیه مصالح جوشکاری را باید در بسته های غیر قابل نفوذ رطوبت و در انبارهایی کاملا خشک که مجهز به هواکش و وسایل گرم کننده هستند نگهداری کرد . لازم به یاد آوری است که جوشکاری توسط الکترودهای مرطوب مخصوصاً در مورد فولادهای سخت پس از مدتی سبب ترک خوردن جوش خواهد شد.
علی الاصول جوشکاریهایی که در کارخانه انجام می گیرد به علت قابل کنترل بودن مطلوب است ، ولی جوشکاریهای انجام شده در شرایط نامناسب کارگاه و یا ضمن نصب قطعات دارای این کیفیت نمی باشند و چون همواره جوشکاری با ضخامت کمتر از ارقام درج شده در نقشه مجاز نیست و ضخامت بیش از آن نیز سبب اعوجاج می گردد باید محاسبه جوش و طرح درز و ضخامت آن با دقت بالایی انجام پذیرد.
ب : سطوح جوشکاری را باید از هر گونه رنگ، روغن، زنگ زدگی یا پوسته پوسته شدگی منزه کرده و آنها را به صورت صاف و یکنواخت و بدون برآمدگی و شکاف انتخاب کرد زیرا هر کدام از معایب فوق الذکر اثر نامطلوبی در کیفیت جوش میگذارند.
اتصال ستون ها
) نکته)در موقع حمل پروفیل ها باید دقت شود که انحنا در آنها و یا پیچیدگی به وجود نیاید که دچار مشکلات اجرایی می شویم در این صورت محاسبات ما درست بدست نمی آید. برای صاف کردن پروفیل ها با چکش کاری میتوان تا حدودی وضعیت را بهبود بخشیم اما به طور کل نمی توان گفت که میتوان از تنش ها ی آن جلوگیری کرد.
2)تسمه های اتصال:
وقتی دو عدد پروفیل و یا دو عدد ناودانی و یا 4 عدد نبشی و ... تشکیل شده باشد این پروفیل ها را با تسمه به هم متصل میکنند معمولا ابعاد تسمه ها 10*100 میباشد معمولا تسمه ها عمود بر بال پروفیل ها می باشد گاهی هم با زاویه های 35و 45 درجه بسته به مهندس محاسب به کار برده می شود .
3)صفحه های تقویتی:
گاهی اوقات نوع پروفیل ها از لحاظ شماره آن برای تمام طبقات مناسب است اما برای طبقات اول و دوم که بار بیشتری را تحمل میکند نیاز به تقویت داریم که صفحه های تقویتی برای این امر استفاده می شود.
تقلیل ضخامت ستون:
وقتی که ستون های پایین با شماره بزرگتر باشداز نظر اقتصادی مقرون به صرفه نیست پس ستون های طبقات بعد با دو یا 4 شماره کمتر به کار می رود.
لچگی و یا ورق پشت بند:
اگر ممان های وارده در پای ستون زیاد باشد و احتمال خم شدن نبشی ها در محل اتصال ستون باشد چند قطعه تسمه به صورت لچگی استفاده می شود ضخامت لچگی ها معمولا 10 یا 12 میلیمتر است.
تنظیم پای ستونها
تنظیم کف و پای ستونها طی مراحل زیر صورت میگیرد:
الف) استفاده از ورقهای نورد شده فولادی به ضخامت 50 میلیمتر و کمتر بدون‌تراش و پرداخت مشروط بر آنکه در سطح آنها تماس کامل برقرار شود. ورقهای نورد شه فولادی با ضخامت 50 تا 100 میلیمتر را میتوان با پرس کردن،صاف نمود. در صورتی که پرس مناسب در دسترس نباشد میتوان باتراشیدن و صاف کردن سطح مستوی را به وجود آورد. (به جز موارد پ و ت ذیل) در ورقهای ضخیم‌تر از 100 میلیمتر، تمام سطوح تماس باید صفحه تراشی شده‌و صاف و مستوی گردد. (بجز موارد پ و ت ذیل)
ب) چنانچه در کف ستونها از ورقهایی غیر از ورقهای نورد شده استفاده می‌شودباید عمل صفحه تراشی صورت گیرد (به استثنای حالتهای پ و ت ذیل).
پ) سطح زیرین کف ستونها در صورتی که با ریختن دوغاب ماسیه سیمان تماس‌کامل برقرار شود، احتیاجی به تنظیم ندارد.
ت) سطح بالایی کف ستونها که در تماس با ستون قرار میگیرد، در صورتی‌احتیاج به پرس و صاف کردن نخواهد داشت که با جوش نفوذی و به طور سرتاسری‌و کامل به ستون جوش شود.
برپایی و نصب ستون
کف ستونها باید در راستای پیش بینی شده و رقوم صحیح و به صورت کاملاً ترازنصب شوند، به طوری که سطح زیرین آنها با بتن تماس کامل و سرتاسری داشته‌باشد.
مهارها
قابهای اسکلت فلزی باید به صورت شاقولی و در محدودة رواداریهای تعیین شده‌نصب و برپا شوند. قطعات باید قبل از نصب نهایی تنظیم گردند. بنابراین بایدقطعات به وسیلة پیچ، گیره، و یا جوش موقت به هم متصل شوند. برای نگهداشتن قطعات در وضعیت مطلوب باید از مهار موقت مطابق مقررات‌مربوطه استفاده شود، این مهارها باید تمام بارهای مؤثر ضمن اجرا شامل وزن‌وسائل کار و نیروهای ناشی از آنها را جوابگو باشند. مهارهای موقت تا زمانی که ازنظر ایمنی لازم است، باید در جای خود باقی بمانند.در صورتی که ضمن اجرای کار،مصالح بر روی ساختمان دسته میشود ،و یا قطعات و ابزار کار نصب روی آن قرارمی‌گیرد، باید پیش بینی‌های لازم برای مقابله با تنشهای اضافی حاصل، به عمل‌آمده باشد.
جفت کردن درزهای فشاری در ستونها
صرفنظر از نوع وصله به کار رفته (جوش لب به لب مستقیم با نفوذ کامل یا جزئی‌و یا اتصال پیچی) نامیزانی و عدم تماس کامل به مقدار کمتر از 5/1 میلیمتر قابل‌قبول خواهد بود. اگراین باد خور از 5/1 میلیمتر تجاوز کند ولی از 6 میلیمتر کمترباشد، و بررسی مهندسی نشان دهد که سطح تماس کافی وجود ندارد، باید فاصلة بادخور را با مصالح پرکننده مناسب پر کرد. این مصالح صرفنظر از نوع فولاد اعضای‌متصل شونده، میتوان فولاد نرمه باشد.
قبل از جوشکاری باید سطوح مورد نظر از مواد زاید (گرد و خاک، زنگ زدگی، رنگ‌و غیره) کاملاً پاک شود. به طور کلی در دماهای زیر صفر درجه سلسیوس به ویژه درجریان باد ممنوع است. در صورتی که جریان هوا یکنواخت و ثابت باشد و بتوان‌سطوح مجاور محل جوشکاری را به شعاع حداقل 10 سانتیمتر با وسائل مناسب به‌نحوی گرم کرد که دمای گرمای آن با دست کاملاً محسوس باشد، و این دما در تمام‌مدت جوشکاری حفظ شود، میتوان در هوای تا منهای 5 درجه سلسیوس‌جوشکاری کرد. در صورتی که این شرایط را بتوان در هوای پایینتر از منهای 5 درجه‌سلسیوس تامین و حفظ نمود، میتوان در هوای تا منهای 18 درجه سلسیوس بااحتیاط به جوشکاری ادامه داد. در دماهای پایینتر از منهای 18 درجه سلسیوس‌جوشکاری مطلقاً ممنوع است.
چنانچه در نقشه‌های اجرایی مشخص نشده باشد، شدت جریان و نوع الکترودهاباید طوری انتخاب شود که جوش کامل و دارای نفوذ کافی بوده و قطعات مورداتصال به قدر کافی ذوب شوند. سطح جوش باید عاری از شیار، قسمتهای برآمده،سوختگی و گودافتادگی باشد.چنانچه جوشکاری دربیش از یک گذر انجام میشود، قبل از برداشتن پوسته هرگذر و پاک کردن آن با برس سیمی نباید گذر بعدی جوش شروع شود. بین قطعاتی که مستقیماً به طریق جوش گوشه به هم جوش می‌شوند، نبایددرزی بیش از 2 میلیمتر موجود باشد. جوشکاری باید به نحوی انجام گیرد که‌قطعات مربوط از شکل اصلی خارج نشده ودرزها دچار تابیدگی و اعوجاج نشوند.
پل ها یا تیرهای اصلی
پل ها آن قسمت از ساختمان فلزی هستند که بار سقف به وسیله آنها به ستون منتقل میگردد و یا به آن عضو از ساختمان فلزی که بین ستون ها قرار می گیرد پل و یا تیر اصلی می گویند.
قسمت های مختلف تیر های اصلی و سقف :
1) طریقه اتصال پل به ستون
2) نکاتی در مورد ساختن پل ها
3) پل های لانه زنبوری
4) تیرچه
5) پروفیل های اتصال
1)طریقه اتصال پل به ستون:
دارای چند حالت است که یکی از این حالت ها عبور پل از کنار ستون است وزیر پل نبشی قرار میگیرد نبشی به پل و ستون جوش می شود. برای جلوگیری از خم شدن نبشی هم معمولا از لچگی استفاده میکنند. در ایران معمولا این نوع پل ها به کار می رود یعنی پل از کنار ستون عبور داده و آن را محاسبه می کنند. مخصوصا در ستون های میانی اسکلت از دو طرف ستون پل های ممتد عبور میدهند وبه اصطلاح از گره خور جینی استفاده میکنند.
حالت دوم این است که پل از وسط ستون میگذرد .اصولا امکان عبور پل های سراسری در این نوع اتصال قدری مشکل است .برای اینکه اگر دو طرف ساختمان احداثی باز نباشد به سختی می توان یک عدد پل سراسری را از بین ستون ها عبور داد برای انجام این کار پل را به قطعات کوچک بریده و در محل مورد نظر قرار می دهند. و دوباره آن را جوش میکنند اگر اتصالات به خوبی صورت بگیرد مانند پل یکپارچه عمل میکند.بهتر است محل برش در 5/1 دهانه بین دو ستون واقع شود. فرض بر این است که در فاصله 5/1 نیروهای وارده بر پل حداقل است.
حالت سوم زمانی است که پل به جان ستون ختم میشود در چنین مواقعی به وجود اوردن پل های سراسری ممکن نیست و اگر بخواهیم پل سراسری ایجاد کنیم باید جان تیر را سوراخ نموده واین عمل باعث ضعف در ستون میشوداما بسته به نظر مهندس محاسب اگر این را خواسته باشد اجرا میکنیم.
2)نکاتی در مورد ساختن پل ها :
گاهی دهانه پل ها را با یک عدد تسمه که به بال تیر جوش میشود را تقویت میکنیم این تسمه معمولا در تیر های ساده در وسط پل و در تیر های ممتد در نزدیکی تکیه گاه جوش میشود اگر برای تقویت پل از یک تسمه استفاده کنیم معمولا این تسمه را بالای تیر جوش میکند تا مزاحم سفید کاری نشود و ضخامت زیادی در سقف ایجا د نکند.
طویل کردن پل های سراسری :
بعضی کار خا نه ها تیرآهن نمرات بالا را 14 متر ی هم میسازند اما در بازار معمولا تیرآهنها 12 متر هستند اگر طول پل سراسری بیشتر از 12 متر باشد ناچار به اتصال 2 تیرآهن به هم هستیم باید با تسمه و با طول کافی از بالا و پایین و جان تیر به هم متصل نماییم بهتر است این کار در روی سطح زمین صورت بگیرد اتصال دو پل که از کنار هم عبور میکنند : اگر از دو سمت بال یک ستون 2 پل عبور کند در جند نقطه با تسمه پل ها را به هم متصل کرده تا پلها یکپارچه شوند .
تیرهای لانه زنبوری
برای پوشش دهانه های خیلی بزرگ و جاهایی که میخواهیم ستون در بعضی نقاط قرار نگیرد معمو لا از این نوع تیر ها استفاده میشود. هما نطور که می دانیم ممان اینرسی هر نقطه مادی نسبت به محور مساوی است با جرم آن نقطه ضرب در مجذور فاصله آن نقطه تا محور. به همین دلیل در موقع طرح نیمرخ تبر اهن برای آنکه ممان اینرسی مقطع هرقدر ممکن است بیشتر باشد قسمت اعظم وزن تیرآهن را در بالها که در دو طرف جان ان است قرار داده اند تا هر قدر ممکن است از محور خنثی دور بوده و ممان اینرسی ان بالا برود چنان چه در محوری فرض شود نیروی برشی وجود ندارد برای بدست اوردن ممان اینرثی باز هم بیشتر سعی میکنند که بالها از محور خنثی دور باشند پس جان تیرآهن را برش داده به شکل شش ضلعی در می آوریم.
باد بند :
در بازدید هایی که از مناطق زلزله زده به عمل امده از جمله شهر ستان بم به عمل امده مشاهده گردیم که ساختمان های فلزی چند طبقه که باد بند داشته اند مقاومت بیشتری در برابر زلزله از خود نشان داده اند متداولترین باد بند ها نیمرخ هایی از فولاد هستند که به صورت ضرب در بین دو ستون قرار میگیرند مانند نبشی و ناودانی و تیراهن و... برای انکه به سطح جوش مناسبی در محل برخورد دو پرو فیل باد بند برسیم بین ان دو صفحهای جوش میدهند که با محاسبه بدست میاید اغلب ابعاد ان 35 در 35 و ضخامت ان 10 میلیمتر میباشد این باد بندها باعث میشود نیرویی که در اثر باد ویا زلزله به بالای ستون وارد میشود به سرعت به زمین منتقل شود اگر دهانهای از ساختمان بادبندی شود بهتر است قسمت های پایین هم تا روی فونداسیون باد بندی شود.
باد بند ضربدری
بادبندها در این پروژه به صورت ضربدری اجرا شدند . برای اجرای بادبند از پروفیل ناودانی دوبل اسثفاده شده است که در محل اتصال آنها به پای ستون از ورقهای به ابعاد مختلف استفاده شده است . در اجرای بادبندها باید حتماً دقت شود که محور بادبند از محل تقاطع تیر و ستون بگذرد . نحوه اجرای بادبندها به این صورت است که یکی از بادبندها را به صورت سراسری اجرا میکنند و دیگری را به صورت دو تکه اجرا میکنند تا اتصال در محل تقاطع دو بادبند با ورق انجام گیرد .
قاسم حاجی حاجی